Contact FutureLearn for Support
Skip main navigation
We use cookies to give you a better experience, if that’s ok you can close this message and carry on browsing. For more info read our cookies policy.
We use cookies to give you a better experience. Carry on browsing if you're happy with this, or read our cookies policy for more information.

Manieren om het recht in te delen

Het indelen van het recht kan op allerlei manieren. Zo kun je in het recht bepaalde tweedelingen maken. Ook kun je het recht opsplitsen in verschillende rechtsgebieden.

1. Publiekrecht - privaatrecht

Een belangrijke tweedeling van het recht is die tussen publiek- en privaatrecht. Het publiekrecht regelt de inrichting en bevoegdheden van de staat en zijn organen en de verhouding tussen burgers en de overheid. Het privaatrecht regelt de verhoudingen tussen in beginsel gelijkwaardige ‘personen’ (waar ook bedrijven onder vallen).

Zo is een rechtsregel die de verhouding tussen de Tweede Kamer en de regering regelt een typisch voorbeeld van publiekrecht, terwijl de rechtsverhouding tussen een bakker en zijn klant bij het kopen van een brood in de privaatrechtelijke sfeer valt.

De exacte afbakening tussen publiek- en privaatrecht is niet altijd even duidelijk (en ook niet onomstreden). Zo heeft de gemeente Groningen bijvoorbeeld computers, bureaustoelen, pennen en allerlei andere kantoorartikelen nodig. Die moeten worden gekocht bij de groothandel. Je kunt zeggen dat de gemeente bij het kopen van deze artikelen ‘gewoon’ een klant is, op gelijke voet met ieder ander. Hoewel de gemeente wel een onderdeel van de overheid is, bevindt deze situatie zich toch in de sfeer van het privaatrecht.

Waar de gemeente duidelijk als ‘overheid’ optreedt - bij het uitoefenen van een exclusieve bevoegdheid (zoals het verlenen van een bouwvergunning) - valt de rechtsverhouding tussen burger en overheid wel onder het publiekrecht.

In deze cursus gaan we uit van het onderscheid dat publiekrecht betrekking heeft op de organisatie van de staat en de hiërarchische verhouding tussen de overheid en de burger. Het privaatrecht regelt de verhouding tussen ‘personen’ onderling. Zodra de overheid optreedt zoals ieder ander (bijvoorbeeld bij het kopen van kantoorartikelen bij een groothandel), zal dit optreden dikwijls onder het privaatrecht vallen.

2. Materieel recht - formeel recht

Dit onderscheid moet niet verward worden met ‘wetten in formele zin’ of ‘wetten in materiële zin’. De woorden ‘materieel’ en ‘formeel’ worden hier in een andere betekenis gebruikt.

Materieel recht behelst de inhoud van de regels die personen plichten opleggen en rechten verlenen. Dit zijn de regels waar wij (al dan niet bewust) constant mee te maken hebben.

Als je boodschappen doet ben je verplicht de koopprijs te betalen aan de supermarkt. Je hebt daarna wel weer recht op je gekochte boodschappen. De supermarkt heeft het recht op de betaling van de koopprijs, maar is ook verplicht jou de boodschappen mee te geven. Ook in het verkeer kom je constant in aanraking met materieel recht. Zo ben je verplicht te stoppen voor een rood stoplicht en voor verkeer dat van rechts komt. Daarnaast ben je verplicht een gordel te dragen in de auto en dien je je aan de maximumsnelheid te houden.

Met formeel recht komen we vaak pas in aanraking als er iets niet helemaal goed gaat. Formeel recht (ook wel: procesrecht) behelst de regels omtrent de handhaving van het recht.

Als je jouw boodschappen betaalt en gewoon mee mag nemen van de supermarkt is er weinig aan de hand, maar wat als je de boodschappen opeens niet mee mag nemen, terwijl je daar wel recht op hebt? In dat geval is er een geschil tussen jou en de supermarkt, dat moet worden beslecht. Formeel recht geeft je in dit geval het ‘gereedschap’ om je recht te handhaven, door bijvoorbeeld naar de rechter te gaan en de boodschappen op te eisen. De bestuurder die door rood rijdt krijgt een boete. Als hij het daar niet mee eens is, kan ook hij daartegen in verweer komen (bij de rechter).

3. De rechtsgebieden

Er is nog een andere manier waarop het recht kan worden ingedeeld. Dat is aan de hand van rechtsgebieden. We geven daarvan eerst een kort overzicht en later gaan we hier per rechtsgebied dieper op in.

De ‘klassieke’ indeling is als volgt:

Staatsrecht

Het staatsrecht regelt onder andere de inrichting en bevoegdheden van de staat en zijn organen en hun onderlinge verhouding, de grondrechten en mogelijkheden van burgers om invloed uit te oefenen op het functioneren en de inrichting van de staat. De belangrijkste regelgeving is te vinden in de Grondwet, het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en in het gewoonterecht. Hier gaan we in Week 2 verder op in.

Burgerlijk recht (ook wel: privaatrecht of civiel recht)

Het burgerlijk recht regelt onder andere het personen- en familierecht, het rechtspersonenrecht, het vermogensrecht en de wijze van procederen over deze onderwerpen. De belangrijkste regelgeving is te vinden in het Burgerlijk Wetboek (afgekort: BW); het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (afgekort: Rv). Hier gaan we in Week 3 verder op in.

Bestuursrecht

Het bestuursrecht regelt onder andere de verhouding tussen bestuursorganen en burgers, de bevoegdheden van bestuursorganen en de rechtsbescherming voor burgers tegen overheidsoptreden. De belangrijkste regelgeving is te vinden in de Algemene wet bestuursrecht (afgekort: de Awb). Hier gaan we in Week 4 verder op in.

Strafrecht

Het strafrecht regelt onder andere welke gedragingen strafbaar zijn en welke straf daar op staat en wijze van opsporing en berechting. De belangrijkste regelgeving is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (afgekort: Sr) en het Wetboek van Strafvordering (afgekort: Sv). Hier gaan we in Week 5 verder op in.

Internationaal publiekrecht (ook wel: volkenrecht)

Het internationaal publiekrecht regelt onder andere de verhoudingen tussen staten onderling, de verhouding tussen volkenrechtelijke organisaties onderling en de verhouding tussen staten en volkenrechtelijke organisaties. De belangrijkste regelgeving is te vinden in verdragen. Ook de gewoonte en algemene rechtsbeginselen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties spelen een rol. Dit komt in deze cursus zijdelings aan bod.

Je kan deze indelingen ook schematisch weergeven:

publiekrecht

privaatrecht

Share this article:

This article is from the free online course:

Inleiding Nederlands recht: de eerste stappen in de wereld van het recht

University of Groningen