Skip main navigation
We use cookies to give you a better experience, if that’s ok you can close this message and carry on browsing. For more info read our cookies policy.
We use cookies to give you a better experience. Carry on browsing if you're happy with this, or read our cookies policy for more information.

Strafuitsluitingsgronden algemeen

We hebben gezien wanneer een feit strafbaar is, en wat voor straf je daarvoor kunt krijgen. Soms is het echter niet terecht dat iemand straf krijgt voor iets wat op het eerste oog strafbaar is. Hier komen we in het domein van de strafuitsluitingsgronden.

Strafuitsluitingsgronden komen voor in twee smaken: rechtvaardigingsgronden en schulduitsluitingsgronden.

  • Een rechtvaardigingsgrond neemt de wederrechtelijkheid van een gedraging weg.
  • Een schulduitsluitingsgrond neemt de schuld van de dader weg.

Nu kunnen wederrechtelijkheid en schuld zowel bestanddelen als elementen zijn. Later deze week (‘Kan ik onder mijn straf uitkomen door een vormfout?’) zal je zien wat voor verschil dat maakt tijdens het strafproces.

Rechtvaardigingsgronden

In de wet staan vier rechtvaardigingsgronden (zoek ze op in de wet!). Daarnaast volgt er nog een rechtvaardigingsgrond uit de jurisprudentie.

  • Art. 40 Sr: Overmacht (noodtoestand)
  • Art. 41 lid 1 Sr: Noodweer
  • Art. 42 Sr: Wettelijk voorschrift
  • Art. 43 Sr lid 1 Sr: Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
  • Jurisprudentie: ‘Ontbreken van materiële wederrechtelijkheid’

Voor een geslaagd beroep op het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid dient aangetoond te worden dat door het overtreden van de strafrechtelijke norm, de doelstelling van die norm beter nageleefd wordt dan door het naleven van die norm. Deze rechtvaardigingsgrond is voor het eerst aangenomen in het arrest Huizense veearts. We laten deze rechtvaardigingsgrond verder buiten beschouwing.

Schulduitsluitingsgronden

De wet noemt vier geschreven schulduitsluitingsgronden (zoek ze op in de wet!). Daarnaast volgt er één uit de jurisprudentie.

  • Art. 39 Sr: Ontoerekeningsvatbaarheid
  • Art. 40 Sr: Overmacht (psychische overmacht)
  • Art. 41 lid 2 Sr: Noodweerexces
  • Art. 43 Sr lid 2 Sr: Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel
  • Jurisprudentie: Afwezigheid van alle schuld (‘AVAS’)

Alleen de buitenwettelijke schulduitsluitingsgrond die voortvloeit uit de jurisprudentie - ‘AVAS’ - behoeft nog wat verduidelijking.

De rechter kreeg in 1916 de volgende zaak voorgelegd:

Het was in Amsterdam verboden ‘om met water aangelengde melk te verkopen als volle melk’. Een Amsterdamse melkhandelaar had lak aan dit verbod, en deed dit toch. Zijn knecht, die helemaal geen weet had van deze praktijken, liet hij de melk verkopen. Is de knecht strafbaar?

De knecht had in principe voldaan aan alle bestanddelen van de delictsomschrijving, maar de Hoge Raad vond de knecht niet strafbaar. De knecht wist immers niet dat hij aangelengde melk verkocht, en hoefde dit ook niet te weten. Hij was met zoveel woorden een ‘willoos werktuig’ binnen het strafbare handelen van de melkhandelaar. De Hoge Raad oordeelde dat er sprake was van afwezigheid van alle schuld (AVAS) en dat de knecht daarom niet bestraft kon worden. Immers: geen straf zonder schuld!

Share this article:

This article is from the free online course:

Inleiding Nederlands recht: de eerste stappen in de wereld van het recht

University of Groningen

Contact FutureLearn for Support